أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

553

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

( II , DOzy ، 399 ) يا ( ميمون ، 140 ) كه به معناى « زاج زرد » است ، كريموف ، سر الاسرار ، 61 ؛ II , Vullers ، 736 . نيز نك . شمارهء 857 . ( 11 ) . قلقند از يونانى ، ديوسكوريد ، V ، 80 ؛ II , Vullers ، 736 ؛ با زاج سبز مطابقت دارد - ( 87 ، Ruska Al - Razi's Buch Geheimnis der Geheimnisse ) ؛ نك . شمارهء 857 . ( 12 ) . قلقديس - يونانى ، ميمون ، 140 . مؤلفان شرقى آن را به عنوان زاج سفيد تعريف مىكنند ( Ruska Al - Razis' Buch Geheimnis der Geheimnisse , 87 ) ، كه ممكن است سولفات آلومينيم يا زاج پتاسيم باشد ؛ كريموف ، سر الاسرار ، 61 . در برخى منابع آن را با زاج سبز برابر مىشمرند ؛ II , Vullers ، 736 ؛ II , Dozy ، 398 . ( 13 ) . زرد متمايل به سرخ ( به رنگ اسب كهر ) . ( 14 ) . زاك رومى . ( 15 ) . قس . ديوسكوريد ، V ، 82 . ( 16 ) . زاج سورى ، گاهى نيز « صورى » ديده مىشود كه آوانويسى يونانى است ( ديوسكوريد ، ، 84 ؛ I , Dozy ، 701 ) - زاج سرخ . مىپندارند كه سورى سولفات بازى آهن است كه بر اثر اكسيداسيون پيريتها در طبيعت تشكيل مىشود ؛ كريموف ، سر الاسرار ، 144 ، يادداشت 226 . ( 17 ) . در نزد رازى قلقديس - زاج سفيد ، نك . يادداشت 12 . ( 18 ) . زاك حبر ، به عربى زاج الحبر ، برخىها مىپندارند كه اين با كيمياگران يونانى مطابقت دارد و ( همانند سورى ) سولفات بازى آهن است كه بر اثر اكسيداسيون پيريتها تشكيل مىشود ؛ استاپلتن ، VIII ، 349 ، يادداشت 2 . اما ميسو ( ) در نزد ديوسكوريد ، ، 82 ، فقط با « الزاج » نقل شده و افزوده شده كه رنگش طلايى است . ( 19 ) . ديوسكوريد ، ، 80 : خلقنتس و هو القلقنت . ابن بيطار ، جامع ، II ( 148 ) تأكيد مىكند كه قلقنت و قلقديس ديوسكوريد و جالينوس هر دو به معنى زاج سبز است . ( 20 ) . جامد . ( 21 ) . ذوب گويند يعنى ذائب . ( 22 ) . گداخته ، ديوسكوريد ، ، 80 : المقطّر « به دست آمده به صورت قطره » ( ؟ ) . ( 23 ) . پخته . ( 24 ) . افزوده از روى ديوسكوريد . ( 25 ) . بلون آسمان باشد ، ديوسكوريد ، ، 80 : « بهترين قلقنت آن است كه رنگش همان رنگ لازورد باشد . » كات كبود داراى همين رنگ است . ( 26 ) . اينجا پايان سومين افتادگى در نسخهء الف است ؛ نك . شمارهء 441 ، يادداشت 2 . ( 27 ) . الزاج ، نك . ديوسكوريد ، ، 82 .